ชัยยศ  ยโสธโร

แปลจาก Lesson from the dying เขียนโดย Rodney  Smith

ค้นหา "ความหมาย" (2)

สำหรับงานที่สถานพยาบาลระยะสุดท้ายกล่าวได้ว่า  ในภาวะใกล้ตายนั้นธรรมชาติของความหวังจะมีการเปลี่ยนแปลงจากความหวังบนความคิดคำนึง  กลายมาเป็นความหวังต่อช่วงเวลาอันมีคุณค่า  ด้วยการปรับเปลี่ยนเช่นนี้  ความหวังได้กลายเป็นกระบวนการที่คนไข้จะสามารถเชื่อมโยงชีวิตกับวิถีที่เขาคุ้นเคยใกล้ชิดได้  คนไข้เริ่มที่จะมีชีวิตอยู่กับปัจจุบันมากกว่าการมองชีวิตของตนเองที่อนาคต  คนไข้เริ่มที่จะมีความหวังด้วยความกระตือรือร้นต่อเป้าหมายและความหมายชีวิตมากกว่าการผัดผ่อนมันไปที่หลัง  สิ่งเหล่านี้นำพวกเขาไปเผชิญหน้ากับคุณค่าชีวิตของพวกเขา  การกระทำของคนไข้ที่บ่อยครั้งมักไม่รู้ตัวจะเปลี่ยนแปลงเป็นการโต้ตอบที่รวดเร็วขึ้น คุ้นเคยมากขึ้นและเปิดเผยมากขึ้น  และเป็นการกระทำที่ไม่ต้องคาดคิดไปล่วงหน้าหรือรู้สึกลังเลสงสัย  คนไข้จะเริ่มอยู่กับความหมายที่พวกเขาต้องการมากกว่าทอดทิ้งความหวังนั้นไป

วิธีหนึ่งที่คนไข้เข้าถึงความหวังของพวกเขาก็คือ การแสดงออกซึ่งความมีน้ำใจ การหยิบยื่นช่วยเหลือให้กับโลก  คนไข้ใกล้ตายหลายคนทำบันทึกเทปเพื่อเป็นที่ระลึกจดจำแก่ผู้เป็นที่รัก  บางคนทำงานหนักเพื่อถักทอผืนผ้า หรือวาดภาพเป็นของขวัญจากตนเอง  บางคนอาจอุทิศร่างกายตนเองเพื่อโครงการศึกษาวิจัยโรคภัยที่เบียดเบียนชีวิตเพื่อให้ความหมายแก่การเจ็บป่วยของตนเอง  แต่ละคนต่างแสดงออกถึงความกรุณาที่อยู่เหนือพ้นความตายของพวกเขา  สิ่งเหล่านี้ได้ขับเคลื่อนภาวะความทุกข์ยากที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ไปสู่ความเป็นมนุษย์พื้นฐานที่เราหยิบยื่นช่วยเหลือกันได้

นี่คือภาวะขั้นสุดท้ายที่อลิซาเบท คูเบอร์รอส เรียกว่า “ภาวะการเติบโตขั้นสุดท้าย” เจ้าหน้าที่ในสถานพยาบาลสุดท้ายมุ่งทำงานอย่างหนักเพื่อที่จะทำช่วงเวลานี้ให้ได้ประโยชน์มากที่สุดในวิถีทางที่คนไข้ต้องการมากที่สุด  บ่อยครั้งที่ขั้นตอนนี้คนไข้จะมีความรู้สึกอ่อนไหวมาก  เขาหรือเธออาจจะเริ่มยอมรับประสบการณ์ของโลกใบนี้ในวิถีที่พอใจ และสบายใจมากขึ้น  คนไข้อาจจะเริ่มสังเกตเห็นส่วนหนึ่งของชีวิตที่ไม่เคยใส่ใจมาก่อนในทางสุขภาพ  มันมีสำนึกอ่อนๆ ถึงความงดงามและความชื่นชมยินดี  คนไข้อาจพูดถึงความละเอียดอ่อนที่พบเห็นยามที่พระอาทิตย์ขึ้นหรือตกก็ตาม  เธออาจจะเลี้ยงสัตว์ ปลูกดอกไม้  นี่ก็จะเป็นประสบการณ์ครั้งแรกที่คนไข้เหล่านี้ได้พบว่าประสบการณ์ชีวิตง่ายๆ ประจำวันเช่นนี้เป็นสิ่งสำคัญ  หัวใจรู้สึกพอใจและเต็มใจกับการแสดงออกในช่วงเวลาที่มีคุณภาพซึ่งทำให้คนไข้ได้รู้ซึ้งและเข้าถึงสำนึกในความหวังและความหมายที่มีอยู่  บางครั้งคนไข้อาจจะเพียงแต่ต้องการใช้เวลามากขึ้นกับครอบครัว  สำหรับคนเหล่านี้ช่วงเวลาที่มีคุณค่า คือ การที่สามารถกลับมาเยียวยาบาดแผลหรือรื้อฟื้นความรักที่มีอยู่ในสายสัมพันธ์ ความรักอันมากมายและยิ่งใหญ่แสดงออกได้ในเวลาจำกัด  คนไข้และคู่รักมักจะย้อนกลับไปหาความหมายของสัมพันธภาพที่มีมาแต่ดั้งเดิมด้วยความรักเต็มหัวใจ  บางคู่อาจจะเริ่มรื้อฟื้นถึงคำสัญญาที่มีต่อกันในวันแต่งงานขณะอยู่บนเตียงคนไข้  ราวกับพวกเขาได้ตกหลุมรักซึ่งกันและกันอีกครั้ง       

ผมได้ดูแลคู่สามีภรรยาซึ่งอยู่ร่วมกันมา ๖๐ ปี  ริชาร์ดกำลังใกล้ตายและมีชีวิตอยู่กับรถเข็น เขาพยายามที่จะปกป้องเพ็ก  ภรรยาของเขาไม่ให้ต้องเผชิญหน้ากับความเจ็บปวดจากความตายของเขา  เขาปฏิเสธที่จะพูดเรื่องนี้กับเธอ  เพ็กต่อว่าริชาร์ดในเรื่องนี้ที่ไม่คุยเรื่องนี้กับเธอ  เพ็กไม่ได้ต้องการอะไรนอกจากการที่เธอจะได้มีส่วนร่วมแบ่งปันทุกข์สุขกับการเดินทางครั้งนี้ของเขา  วันหนึ่งขณะที่ผมได้พูดคุยกับริชาร์ด  เขาหยิบยกเรื่องนี้ขึ้นมาว่า เขาต้องการให้เพ็กอยู่เคียงข้างเขาขณะที่เขาตาย  ผมถามริชาร์ดว่าเขาเคยคุยเรื่องนี้กับเพ็กหรือเปล่า  เขาตอบว่าไม่เคย  ผมถามเขากลับว่าเขาต้องการจะบอกเรื่องนี้กับเพ็กตอนนี้หรือเปล่า  เขาพยักหน้า  และเมื่อผมเข็นรถพาริชาร์ดไปอยู่ต่อหน้าเพ็กซึ่งกำลังนั่งอยู่  หลังจากพุดคุยเรื่องทั่วๆ ไปสักครู่  ริชาร์ดเริ่มบอเพ็กถึงสิ่งที่เขาต้องการ คือ ให้เพ็กอยู่เคียงข้างเขาด้วยขณะช่วงสุดท้ายในชีวิตของเขา  ประตูน้ำแห่งการพูดคุยบอกเล่าถึงสิ่งที่อยู่ภายในใจถูกเปิดออกด้วยการพูดคุยในหัวข้อนี้  ๒-๓ วันต่อมาเมื่อผมกลับไป  พวกเขาก็ยังพูดคุยในเรื่องที่ลึกซึ้งด้วยกัน  พวกเขาดูโดดเด่นและอิ่มเอมใจ  ริชาร์ดดึงผมมาอยู่ข้างๆ และขอบคุณผมที่ช่วยให้พวกเขาได้มาอยู่ในความโรแมนติคอีกครั้ง

หลายคนได้มาสู่ความตระหนักรู้ว่าความรักนั้นเป็นพื้นฐานที่พวกเขาสามารถให้ความหมายกับชีวิตพวกเขาได้  แม้ว่าแรงจูงใจของความรักบ่อยครั้งอาจจะซ้อนเร้นหรือคาดคิดไม่ได้   ตลอดโมงยามแห่งการทำงานอาชีพ การทำหน้าที่พ่อแม่ การพูดคุยถกเถียงล้วนมาจากพื้นฐานการแบ่งปันด้วยความรัก  อย่างเช่นริชาร์ดกับเพ็ก  ภายใต้แรงกดดันจากข้อจำกัดด้านเวลา  คนเราสามารถที่จะประสานความมุ่งหมายพื้นฐานและค้นพบสิ่งที่มีความสำคัญมาโดยตลอดก็ได้ 

ไม่ว่าเราจะพบความหมายจริงของการเป็นที่รักหรือไม่ก็ตาม  การค้นหาความหมายนี้ยังคงมีอยู่และดำเนินไปในคนส่วนใหญ่  พวกเราต่างค้นหาความเป็นมาที่จะยอมรับตนเอง  และเมื่อเราพบมันแล้ว  เราก็จะสามารถบรรลุถึงแหล่งพลังงานและทรัพยากรที่อยู่กับเราในทุกๆ สิ่งที่เรากระทำ

เมื่อไม่นานมานี้ผมได้ฟังรายการวิทยุสัมภาษณ์พ่อครัวซึ่งปรุงอาหารได้อร่อยมาก  ผู้สัมภาษณ์ถามพ่อครัวท่านนี้ว่าส่วนประกอบอะไรบ้างที่ทำให้อาหารของเขาอร่อยเป็นพิเศษเช่นนี้  พ่อครัวพูดถึงส่วนประกอบอาหารและเครื่องปรุงต่างๆ ในการทำอาหาร เขาลังเลก่อนที่จะเล่าว่า  ขณะที่เขาปรุงอาหาร เครื่องปรุงสำคัญชนิดหนึ่ง คือ ภาพถ่ายเด็กๆ ลูกของเขา  นี่คือความลับของเขา  สิ่งที่มีความหมายพิเศษกับเขาคือ ความรัก  เขาได้แสดงให้เห็นว่าความรักต่อลูกๆ ของเขาเป็นเครื่องปรุงสำคัญในแต่ละมื้อของการทำอาหาร 

ความหมายนั้นจะเติมเต็มสมบูรณ์ได้ก็ด้วยการกระทำเท่านั้น  ความหมายมักจะแปรเปลี่ยนสู่การกระทำก็ด้วยการประยุกต์ความเชื่อ  มันเป็นบางสิ่งที่เราครุ่นคิดและลงมือกระทำ  เราไม่ได้ผสมผสานความหมายนั้นจนเป็นเรื่องธรรมชาติ  แต่เราต้องพยายามปรบเปลี่ยนตนเองเพื่อเข้ากับความหมายนั้น  มันอาจจะดูเสแสร้งอยู่บ้างเหมือนกับเราพยายามสวมใส่เสื้อโค็ตที่ใหญ่เกินตัว  เมื่อเรากำลังจะตาย  เราก็ถอดเสื้อโค้ตออก  เราคงไม่มีเวลาสำหรับการแต่งตัวอีกต่อไป  เราทุ่มเทตัวเองกับการมีชีวิตขณะนั้นๆ ทันที  ถ้าเราใช้เวลาดีเพียงพอเพื่อวิจารณญาณและลงมือทำกับคุณค่าชีวิตเหล่านี้  เราก็จะสามารถเข้าถึงความเป็นธรรมชาติเมื่อชีวิตเราต้องอยู่กับสิ่งนี้

ช่วงที่ผ่านมาผมต้องใช้เวลาหลายเดือนในการประชุมบริหารวางแผน  ผู้เข้าร่วมประชุมมาจากที่ต่างๆ หลายแห่งและการกำหนดวันที่ผู้เข้าร่วมสามารถเข้าร่วมประชุมได้พร้อมกันก็เป็นเรื่องยาก  ในระหว่างการประชุมพยาบาลท่านหนึ่งในสถานพยาบาลระยะสุดท้ายได้แจ้งกับผมว่าเพื่อนของผมคนหนึ่งซึ่งอยู่สถานพยาบาลระยะสุดท้ายกำลังใกล้สิ้นใจและขอให้ผมไปอยู่ใกล้ๆ ด้วย  ผมจึงไปหาหัวหน้างานซึ่งกำลังทุ่มเทความใส่ใจเต็มที่กับการประชุมครั้งนี้  ผมบอกเขาว่าผมต้องขอตัวออกจากการประชุมก่อน  หัวหน้างานพยายามคัดค้าน  ผมไม่ได้ฟังเหตุผล ข้อถกเถียงของเขามากนัก  เพราะคุณค่าที่ผมมีต่อเรื่องนี้คือ ผมให้ความใส่ใจกับความตายของเพื่อนผมมากกว่าความสำคัญที่มีต่องาน  ผมไม่ได้คิดกับเรื่องนี้นัก  ผมไม่มีทางเลือก  ผมต้องขออภัยพวกเขาและเดินออกมา

ในช่วงขณะของความชัดเจนเช่นนั้น  ความหมายมันสิ้นสุดลงโดยแปรเปลี่ยนเป็นการกระทำและไม่ต้องอาศัยปัจจัยอะไรในการตัดสินใจตรงนั้น  ชั่วขณะนี้ชี้ให้เห็นว่าเราได้ปรับตัวเข้ากับความหมายชีวิตนั้นๆ แล้ว  และมันไม่ต้องอาศัยประเด็นศีลธรรม จริยธรรมอะไรในการกลั่นกรองความรับผิดชอบ  ในวิถีที่ดูลึกลับเราได้แปรเปลี่ยนการพิจารณาคิดนึกไปสู่การกระทำโดยทั้งหมด

อีกวีธีหนึ่งที่คนไข้สามารถแสดงความหวังต่อช่วงเวลาที่มีคุณค่าความหมาย คือ โดยผ่านทัศนะมุมมองที่มีต่อเรื่องความตาย  เราเผชิญหน้าต่อเรื่องความตายอย่างไร  เขาอาศัยอะไรบ้างที่จะพึ่งพิงต่อความหมายของความเป็นไปขณะนั้น  หลายปีของการทำงานเป็นเจ้าหน้าที่สถานพยาบาลระยะสุดท้าย  ผมพบคนไข้จำนวนนับไม่ถ้วนที่ตั้งคำถามกับประเด็นนี้

ผู้ป่วยมักต้องผ่านพ้นกระบวนการที่เรียกว่า  “การทบทวนชีวิต” เป็นความพยายามเข้าถึงความหมายนี้  ผู้ป่วยใกล้ตายต้องอาศัยช่วงหนึ่งของชีวิตในการเข้าใจอารมณ์ เข้าใจความสับสนบางอย่าง  คนไข้อาจจะต้องการพูดคุยในเรื่องนี้  เล่นบทบาทในเรื่องนี้โดยที่เขายังรู้สึกคับข้องหรือมึนงงอยู่  ด้วยความหวังว่าพวกเขาจะได้พบคำตอบในตัวเอง เป็นข้อสรุปในเรื่องคุณค่าและการมีคุณค่า  ทัศนะมุมมองของคนไข้ผู้ป่วยที่กำลังสิ้นสุดชีวิตจึงถูกกำหนดบางส่วนจากผลได้ของกระบวนการนี้

คนไข้มักจะเรียกร้องให้เจ้าหน้าที่สถานพยาบาลระยะสุดท้ายช่วยเหลือในช่วงการทบทวนชีวิตตรงนี้ด้วย  เจ้าหน้าที่สถานพยาบาลระยะสุดท้ายไม่ต้องทำอะไรมากนักเว้นแต่การสร้างบรรยากาศที่คนไข้ไม่รู้สึกว่าเขาถูกตัดสิน หรือถูกปฏิเสธในสิ่งที่เขาบอกกล่าว  ด้วยเงื่อนไขเรื่องราวเช่นนี้ กระบวนการจึงเป็นสิ่งที่ยากแก่การรับฟังและตัวผู้ป่วยเอง

หลังงานจากที่ผ่านกระบวนการทบทวนชีวิตมาหลายครั้ง  เจเนตสรุปกับตนเองได้ว่าสิ่งที่เธอต้องการ คือ การสารภาพบาปที่เธอเคยทำมา  เจ้าหน้าที่ฯ จึงได้ขอให้ศาสนาจารย์ช่วยเจเนตในเรื่องนี้  เจเนตปฏิเสธการเยียวยาความเจ็บปวดที่เกิดขึ้น  เธอเชื่อว่าความเจ็บปวดทางกายภาพจะช่วยให้เธอได้ชำระล้างจิตวิญญาณและพาเธอไปอยู่กับพระเจ้า  เธอบอกเล่าถึงประสบการณ์ความเจ็บป่วยของเธอที่นำเธอใกล้ชิดกับพระเจ้า  เพราะสิ่งนี้ช่วยให้เธอรู้สึกยินดีกับความทุกข์ของเธอเองได้  สำหรับศาสนาจารย์เขารู้สึกกังวลใจ เขาเห็นว่าไม่มีสิ่งใดสำคัญมากไปกว่าชีวิตของเจเนต  เจเนตมีชีวิตอยู่กับปัญหาทั่วๆ ไปอยู่กับความผิดหวังเหมือนกับคนทั่วๆ ไป  ไม่ต่างจากคนอื่นๆ  เจเนตไม่ได้สนใจกับมุมมองของศาสนาจารย์เท่าใดนัก  เจเนตยืนยันที่จะปฏิเสธการเยียวยา  ความเจ็บปวดของเธอจึงเพิ่มขึ้นอย่างเห็นได้ชัด  ถึงจุดหนึ่งศาสนาจารย์ถามเจเนตว่าความเจ็บปวดที่เธอได้รับนั้น  แค่ไหนที่เธอรู้สึกว่าเพียงพอแล้ว  คนไข้ผู้นี้ตอบว่า  “เมื่อฉันตาย  ฉันจึงรู้สึกว่าเจ็บปวดเพียงพอแล้ว”

กรณีของเจเนตแสดงให้เห็นถึงภาวะไร้ทางออกที่ผู้ดูแลคนป่วยในสถานพยาบาลระยะสุดท้ายมักจะพบในตัวเอง  งานของที่นี้คือ การช่วยให้คนไข้พบความหมายในตัวมันเอง  พบคุณภาพชีวิตของตนเองและเสรีภาพสูงสุดของตนเอง  สิ่งนี้หมายถึงการปล่อยวางอำนาจเหนือใดๆ ก็ตามที่อาจจะมีเหตุการณ์หรือเรื่องราวใดๆ  ขณะที่เราต้องแน่ใจจริงๆ ว่าการตัดสินใจของคนไข้มาจากความเข้าใจที่ชัดเจน สิ่งที่สำคัญสูงสุด คือ คนไข้ผู้ป่วยและครอบครัวของเขาเองเป็นผู้ตัดสินใจท่ามกลางทางเลือกต่างๆ ที่มีให้  กรณีนี้เจ้าหน้าที่สถานพยาบาลฯ เป็นพยานต่อการตายของเจเนตโดยไม่ได้แทรกแซงต่อความทุกข์ทรมานของเธอ

 เจเนตเชื่อว่าความทุกข์ทรมานนี้จะช่วยชำระล้างบาปของเธอและทำให้เธอได้รับการให้อภัย  เจเนตจึงตัดสินใจที่จะบังคับตนเองให้เผชิญกับความทุกข์ทรมาน  เธอพบคุณค่าความหมายในความเจ็บปวดนั้นๆ สิ่งนี้อาจจะยากลำบากสำหรับพวกเราที่ต้องเผชิญหน้ากับเรื่องเหล่านี้  แต่มันเป็นการที่เธอมีชีวิตตามที่เธอเลือกและตัดสินใจที่จะยอมรับ และทำตามความเชื่อ ความมุ่งหมายรวมถึงความหมายในชีวิตของเธอด้วยความหวังว่าว่าเธอจะได้มีชีวิตตามที่คุณค่าจิตวิญญาณในวิถีที่เธอให้ความหมาย

ความหวังนี้จะเติมเต็มได้เมื่อพวกเราได้รักษาความมุ่งหมายในการมีชีวิตและดำรงรักษาความหมายที่เราให้กับตนเองผ่านความทุกข์ยากลำบาก  เมื่อพวกเราเลือกการละโอกาสการดูแลรักษา  ความคาดหวังที่เรามีก็ปรับเปลี่ยนที่ความตายให้เป็นสิ่งที่มีความหมาย ความตายที่มีคุณภาพ  ผู้ป่วยใกล้ตายหลายรายต่อสู้เพื่อความหมายนี้เพราะชีวิตของพวกเขาไม่สามารถดำรงได้ต่อไป  สำหรับผู้ที่ตายอย่างสงบ สันติ ชีวิตของพวกเขาอยู่ในความดูแลและเป็นไปตามความปรารถนาของตน  พวกเขามีประสบการณ์ที่จะไม่แบ่งแยกระหว่างชีวิตกับระบบคุณค่าของตน  พวกเขาไม่ได้พยายามเพื่อความหมายนั้น  เพราะพวกเขาอยู่กับความหมายนั้นอยู่ทุกวัน  ถ้าเราปรารถนาจะให้ความหวังและเป็นผู้ช่วยเหลือคนป่วยใกล้ตาย  สิ่งที่เราทำได้คือ การเปิดให้พวกเขาได้สิ้นชีวิตตามที่เป็นไปของพวกเขาเอง  ตามวิถีความหมายที่พวกเขาเลือก  สิ่งนี้ได้กลายเป็นนิยามความหมายถึงการตายที่พึงปรารถนาของคนส่วนใหญ่แล้ว

[บท บก.] [เปิดประเด็น] [ธารกวี] [มุมหนังสือ] [บทความจร] [เล่าสู่กันฟัง] [การฟื้นฟูทะเลสาบสงขลา] [ว่าด้วยชีวิต] [มอบของขวัญ] [ลานข่าว] [ฝากคำ]
จำนวนผู้เข้าชม 001930